નવપદ ઓળી અને સિદ્ધચક્ર પૂજનની વિધિ

ટૂંકો પરિચય

નવપદ ઓળી શ્વેતાંબર પરંપરાનું નવ દિવસનું આયંબિલ-તપ છે, જે વર્ષમાં બે વાર — આસો (સુદ ૭ થી પૂનમ) અને ચૈત્ર (સુદ ૭ થી પૂનમ) — ઊજવાય છે. તેમાં સિદ્ધચક્રના નવ પદની આરાધના થાય છે. એવી પરંપરા છે કે નવ ઓળી સાડા ચાર વર્ષમાં પૂરી થાય.

આ પેજ વિધિ બતાવે છે. દરેક પદની ગણતરી ગુણોની સંખ્યા પ્રમાણે હોવાનું પ્રચલિત છે; પરંપરામાં સાધન-સામગ્રી અને નિયમોમાં નાના ફેર હોય છે.

નવ પદ અને ગુણસંખ્યા (પ્રચલિત ગણતરી)

ઓળીનો રોજિંદો ક્રમ (સામાન્ય રૂપરેખા)

1. સવારે જલ્દી ઊઠી સ્નાન કરી પૂજાનાં વસ્ત્રો પહેરવાં; દેરાસરે દર્શન-પૂજા અને ચૈત્યવંદન કરવું.
2. સિદ્ધચક્રજી (ગટ્ટાજી/યંત્ર) સમક્ષ તે દિવસના પદની આરાધના: ખમાસમણ, કાઉસ્સગ્ગ, સાથિયા અને નવકારવાળી ઉપર ગણાવેલી સંખ્યા પ્રમાણે.
3. દિવસમાં બે વખત પ્રતિક્રમણ, બંને ટાઇમ દેવવંદન, અને શક્ય હોય તો ત્રણ વાર દેવ-દર્શન કરવાની પ્રથા.
4. આયંબિલ: દિવસમાં એક જ વાર, લૂખું, ઘી-તેલ-દૂધ-દહીં-ગોળ-ખાંડ-શાક-ફળ વિનાનું ભોજન (પચ્ચક્ખાણ પેજ જુઓ); ચોવિહાર.
5. પદ પ્રમાણે નિયત રંગના ધાન્યથી આયંબિલ કરવાની પરંપરા છે (ગચ્છ/સંઘ મુજબ).
6. દિવસ દરમિયાન બ્રહ્મચર્ય, ભૂમિ પર સૂવું અને સાંસારિક કામોથી દૂર રહેવાનું નિયમ ગણાય.
7. નવમા દિવસે પારણું કે પૂર્ણાહુતિ સમયે સિદ્ધચક્ર પૂજન અને ઉજવણી.

સિદ્ધચક્ર પૂજન — સામાન્ય ક્રમ

• સિદ્ધચક્રનો ગટ્ટો/યંત્ર સ્થાપી શુદ્ધિ કરી, કેસર-ચંદનથી પૂજા કરવી.
• નવપદ પૂજાના ઢાળ ગાવા અને દરેક પદ સમક્ષ દ્રવ્ય અર્પણ કરવું.
• આરતી, મંગળ દીવો અને શાંતિ-કળશ.

સંપ્રદાય પ્રમાણે ફેર

• શ્વેતાંબર મૂર્તિપૂજક: નવપદ ઓળી અને સિદ્ધચક્ર પૂજન પ્રચલિત છે.
• દિગંબર: સિદ્ધચક્ર-વિધાન નામની વિસ્તૃત પૂજા જુદી પદ્ધતિથી થાય છે; આયંબિલ-ઓળીની પદ્ધતિ ત્યાં સમાન નથી.
• સ્થાનકવાસી અને તેરાપંથ: પાંચ પદ (નવકાર) ની આરાધના છે, પણ સિદ્ધચક્ર-પૂજન નથી.

વધુ વાંચન

• શ્રીપાળ રાજાનો રાસ
• નવપદ પૂજા (યશોવિજયજી/આનંદઘનજી — પ્રચલિત પૂજા-સંગ્રહ)
• સિદ્ધચક્ર-વિધાન (દિગંબર પ્રકાશન)