સ્નાત્ર પૂજા વિધિ
સ્નાત્ર પૂજા એ જૈન મંદિરોમાં કરવામાં આવતી એક ભવ્ય અને લોકપ્રિય સામૂહિક પૂજા-વિધિ છે, જેમાં તીર્થંકર ભગવાનના જન્મ-અભિષેકનું નાટ્યાત્મક પુનરાવર્તન કરવામાં આવે છે.
પૌરાણિક પાર્શ્વભૂમિ
જૈન માન્યતા પ્રમાણે, જ્યારે કોઈ પણ તીર્થંકરનો જન્મ થાય છે, ત્યારે સ્વર્ગમાં બિરાજમાન ઈન્દ્ર અને અન્ય દેવો અતિ હર્ષિત થાય છે. તેઓ નવજાત તીર્થંકરને મેરુ પર્વત પર લઈ જઈ, હજારો કળશો દ્વારા સુગંધિત જળથી તેમનો ભવ્ય જન્માભિષેક ઉજવે છે. સ્નાત્ર પૂજા આ જ દિવ્ય ઘટનાનું પ્રતીકાત્મક પુનરાવર્તન છે.
પૂજાની વિધિ
સ્નાત્ર પૂજામાં તીર્થંકરની એક નાની પ્રતિમા (અથવા કળશ) ને એક વિશિષ્ટ સ્નાત્ર-થાળ પર પધરાવવામાં આવે છે. ત્યારબાદ ભક્તો વારાફરતી પવિત્ર જળ, દૂધ અને અન્ય દ્રવ્યોથી અભિષેક કરે છે, સાથે વિશિષ્ટ સ્તુતિઓ અને ગીતો ગવાય છે જે તીર્થંકરના જન્મ-પ્રસંગનું વર્ણન કરે છે.
સામૂહિક અને ઉત્સવમય વાતાવરણ
અન્ય ઘણી પૂજાઓથી વિપરીત, સ્નાત્ર પૂજા સામાન્ય રીતે સામૂહિક રીતે, ઉત્સવના વાતાવરણમાં કરવામાં આવે છે - સંગીત, ઢોલ-નગારાં અને સમૂહ-ગાનની સાથે. આ પૂજા ખાસ કરીને શુભ પ્રસંગોએ (જેમ કે નવા મંદિરની પ્રતિષ્ઠા, ઉપધાન તપની પૂર્ણાહુતિ, કે અન્ય ધાર્મિક ઉત્સવો) આયોજિત કરવામાં આવે છે.
બાળકો માટે વિશેષ આકર્ષણ
સ્નાત્ર પૂજાનું નાટ્યાત્મક અને સંગીતમય સ્વરૂપ તેને બાળકો અને યુવાનો માટે ખાસ આકર્ષક બનાવે છે. ઘણી પાઠશાળાઓમાં બાળકોને ઈન્દ્ર-ઈન્દ્રાણી જેવા પાત્રોના વેશમાં સજાવી આ પૂજામાં ભાગ લેવડાવવામાં આવે છે, જેનાથી ધર્મ પ્રત્યેનો તેમનો રસ વધે છે.
આધ્યાત્મિક સંદેશ
સ્નાત્ર પૂજા માત્ર ઉત્સવ નથી, પરંતુ તેની પાછળ ઊંડો સંદેશ છે: જો સ્વયં ઈન્દ્ર જેવા શક્તિશાળી દેવો પણ તીર્થંકરના જન્મને આટલા આદરથી ઉજવે છે, તો સામાન્ય મનુષ્યે તેમના ઉપદેશોનું પાલન કરવા કેટલા સમર્પિત રહેવું જોઈએ, તે વિચારવા પ્રેરે છે.
સમાપન - શાંતિ કળશ
સ્નાત્ર પૂજાના અંતે સામાન્ય રીતે "શાંતિ કળશ" ની વિધિ કરવામાં આવે છે, જેમાં સમગ્ર સંઘ અને વિશ્વની શાંતિ માટે પ્રાર્થના કરવામાં આવે છે, અને ઉપસ્થિત તમામ ભક્તોને પવિત્ર જળનું છંટકાવ કરવામાં આવે છે.