સામાયિક કેવી રીતે કરવી
સામાયિક એ જૈન ધર્મની સૌથી મહત્વની દૈનિક આરાધનાઓમાંની એક છે, જેનો હેતુ 48 મિનિટ માટે સંપૂર્ણ સમભાવ અને આત્મજાગૃતિની સ્થિતિમાં રહેવાનો છે.
સામાયિકનો અર્થ
"સામાયિક" શબ્દ "સમ" (સમાનતા, સમભાવ) પરથી આવ્યો છે. તેનો મૂળ ઉદ્દેશ એ છે કે 48 મિનિટ માટે રાગ-દ્વેષથી પર રહીને, સંસારની તમામ પ્રવૃત્તિઓથી અલિપ્ત થઈને, પોતાના આત્મા સાથે જોડાવું.
સામાયિક લેવાની વિધિ
સામાયિક કરવા માટે સ્વચ્છ વસ્ત્રો પહેરી, શાંત સ્થાને બેસી, ચરવળા અને મુહપત્તિ સાથે ચોક્કસ સૂત્રો બોલીને સામાયિકનું વ્રત ગ્રહણ કરવામાં આવે છે. વ્રત ગ્રહણ કર્યા પછી તે 48 મિનિટ દરમિયાન વ્યક્તિ કોઈ પણ સાંસારિક કાર્ય, વાતચીત કે પ્રવૃત્તિ કરી શકતી નથી.
સામાયિકમાં શું કરવું?
સામાયિકનો સમય નવકાર મંત્રનો જાપ, ધાર્મિક ગ્રંથોનું વાંચન-મનન, પ્રતિક્રમણ સૂત્રોનું પઠન, અથવા આત્મા સંબંધી ચિંતન કરવામાં પસાર કરવો જોઈએ. કેટલાક લોકો આ સમયનો ઉપયોગ ધ્યાન કરવા માટે પણ કરે છે.
સામાયિકનું સ્થાન
સામાયિક ઘરે, ઉપાશ્રયમાં (જૈન સાધુ-સાધ્વીઓના રહેઠાણ-સ્થાન) અથવા દેરાસરમાં - ગમે ત્યાં કરી શકાય છે, પરંતુ સ્થળ શાંત અને ખલેલ વગરનું હોવું જોઈએ. ઘણા શ્રદ્ધાળુઓ રોજ સવારે અથવા સાંજે નિયમિત સામાયિક કરે છે.
સામાયિકના લાભ
નિયમિત સામાયિકથી મન શાંત થાય છે, ક્રોધ-માન-માયા-લોભ જેવા કષાયો પર નિયંત્રણ આવે છે, અને આત્મ-જાગૃતિ વધે છે. તે એક પ્રકારની દૈનિક "માનસિક સફાઈ" ગણી શકાય, જે વ્યક્તિને પોતાની અંદર જોવાની તક આપે છે.
બાળકો અને શરૂઆત કરનારાઓ માટે
નાના બાળકો કે નવા શીખનારાઓ માટે શરૂઆતમાં પૂરી 48 મિનિટ સ્થિર બેસવું અઘરું લાગી શકે છે. આવા સંજોગોમાં ધીરે ધીરે ટૂંકા સમયથી શરૂઆત કરી, મુરબ્બી કે ગુરુના માર્ગદર્શન હેઠળ ધીરે ધીરે પૂરો સમય પાળવાની ટેવ પાડવી હિતાવહ છે.