સમ્રાટ સંપ્રતિ અને જૈન ધર્મનો પ્રસાર
સમ્રાટ સંપ્રતિ, જેમને ઘણી વખત "જૈન અશોક" તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, જૈન ધર્મના પ્રસારમાં એક ઐતિહાસિક રીતે મહત્વનું પાત્ર છે. તેઓ પ્રખ્યાત મૌર્ય સમ્રાટ અશોકના પૌત્ર હતા.
આચાર્ય સુહસ્તિસૂરિનો પ્રભાવ
પરંપરા પ્રમાણે, સંપ્રતિ પોતાના પૂર્વ ભવમાં એક ગરીબ ભિખારી હતા, જેમણે આચાર્ય સુહસ્તિસૂરિને ભિક્ષા આપી હતી અને તેમના ઉપદેશથી પ્રભાવિત થઈ સાધુ-દીક્ષાની ભાવના પણ વ્યક્ત કરી હતી, પરંતુ ટૂંક સમયમાં જ તેમનું અવસાન થયું. તે જ પુણ્યના પ્રભાવે તેમનો પુનર્જન્મ રાજકુળમાં સંપ્રતિ તરીકે થયો. મોટા થયા પછી, આચાર્ય સુહસ્તિસૂરિને ફરી મળતાં, તેમને પોતાનો પૂર્વભવ યાદ આવ્યો અને તેઓ જૈન ધર્મના પ્રખર અનુયાયી બન્યા.
જૈન ધર્મના પ્રસાર માટેના પ્રયાસો
સંપ્રતિ રાજાએ પોતાના વિશાળ સામ્રાજ્યમાં (જે ઉત્તર ભારતથી લઈને દક્ષિણ ભારત સુધી વિસ્તરેલું હતું) જૈન ધર્મના પ્રચાર માટે અથાગ પ્રયત્નો કર્યા. કહેવાય છે કે તેમણે લાખો જૈન મંદિરોનું નિર્માણ કરાવ્યું અને હજારો પ્રતિમાઓની પ્રતિષ્ઠા કરાવી. ઘણા પ્રાચીન જૈન મંદિરો, ખાસ કરીને જેમનો ચોક્કસ ઈતિહાસ જાણી ન શકાય, તેમને પરંપરાગત રીતે "સંપ્રતિ રાજાના સમયના" ગણવામાં આવે છે.
અન્ય પ્રદેશોમાં સાધુ મોકલવા
સંપ્રતિએ પોતાના રાજદૂતોને એવા દૂરના પ્રદેશોમાં પણ મોકલ્યા જ્યાં જૈન સાધુઓ સામાન્ય રીતે જઈ શકતા ન હતા (કારણ કે ત્યાંની ભાષા-સંસ્કૃતિ અલગ હતી), અને ત્યાંના લોકોને જૈન સાધુઓની ભિક્ષા-ચર્યા વિશે માહિતગાર કર્યા, જેથી સાધુઓ ત્યાં પણ સરળતાથી વિચરણ કરી શકે. આ રીતે તેમણે જૈન ધર્મના ભૌગોલિક વિસ્તરણ માટે માળખાકીય પાયો નાખ્યો.
ઐતિહાસિક મહત્વ
સંપ્રતિનું શાસનકાળ (આશરે ઈસુ પૂર્વે બીજી સદી) જૈન ધર્મના ઈતિહાસમાં એક સુવર્ણ યુગ ગણાય છે, જ્યારે રાજ્યાશ્રય મળવાથી ધર્મનો પ્રસાર ખૂબ ઝડપથી થયો. તેમનું ઉદાહરણ દર્શાવે છે કે કેવી રીતે એક વ્યક્તિનું રૂપાંતરણ સમગ્ર સામ્રાજ્યની ધાર્મિક દિશા બદલી શકે છે.
વારસો
આજે પણ ગુજરાત, રાજસ્થાન અને અન્ય પ્રદેશોમાં અનેક પ્રાચીન જૈન મંદિરો અને પ્રતિમાઓ સંપ્રતિ રાજાના નામ સાથે જોડાયેલી છે, જે તેમના યોગદાનની કાયમી યાદ અપાવે છે.